We all know that 75% of the Earth’s surface is water. But do you know that of the 500,000 cubic kilometres of rainfall each year, only 20% falls over the land, and only 1% of that is stored and useable for us?

If you think water is renewable – yes, you are right. But do not think there is a never-ending supply.

Have you ever thought about how much water goes down the drain each time we take a shower, do the laundry, water our garden, wash our car, or just wash our hands quickly? In a typical household, more than 1,000 litres of water is used in a day, and at least 60% of that can be reclaimed for use elsewhere because it is not totally “black”, it is just “grey”. Let me explain.

In construction terminology, the water coming into our houses is thought of in terms of clean, “white” water, and that going out from our toilet is known as “black” water. So, “grey” water is somewhere between. By most definitions, grey water is tap water soiled by our use in washing machines, bath tubs, showers and hand-basins. It’s not sanitary, but it’s also not toxic and generally disease free. Black water is produced after flushing the toilet as it contains harmful bacteria and disease-causing pathogens which cannot be used for domestic irrigation like on a lawn.

What separates white from grey are the types and concentration of additives caused by our washing, bathing, cooking and cleaning. Therefore, grey water may contain soap particles, fat and oil from cooking, hair and even flakes of human skin.

A typical house has at least three water systems. The first one is used for white water distribution, the second for grey, the last for black. Only the first comes into the house and the last two go to the sewer, but with special treatments.

Grey water normally passes filtration for solid waste then goes directly to the city sewer. Black water must go through the water treatment system (i.e. septic tank) to ensure it contains no pathogens before being discharged to the city sewer.

However, if the grey water coming from your kitchen contains too much fat and oil, it is advisable to send it to the oil filtration and treatment system also.

From all this, you can find an opportunity to reduce the consumption of white water, not only to reduce your water bill, but also to help conserve the environment. One good example is to not use drinking water to flush toilets or on your garden. Grey water can be used to feed plants in your garden as it contains nutrients such as nitrogen, phosphorous, and potassium, the basic ingredients in fertiliser, which can sustain plant life and recharge topsoil. However, some substances found in soap such as sodium, chlorine and boron will cause problems for plant life. If you are going to use grey water for your garden, start looking at what you send down the drain.

You can keep chemical contamination to a minimum by using environmentally friendly, biodegradable soaps and detergents whenever possible.

Also, for soap, using high-phosphate brands will harm your plants as they can only live within a limited level of phosphorous concentration.

Some may wonder how to collect grey water? And how can you feed your plants? First of all, your house must have separated waste water pipes; one for grey and the other for black. The grey water pipe is commonly known as the waste pipe, whereas the black water pipe is called the soil pipe. Second, if grey water is in good condition for plants, you need a water tank equipped with a filter. Try to estimate the quantity of grey water use daily so that you do not have it left in the tank.

If you have more grey water than you need for your garden, simply let it go to the city sewer. To prevent contamination, do not store it for too long as it will turn into black water within 24 hours after bacteria in the tank start to grow.

You might face some problems with clogging in the filters and pumps due to bits of hair, skin and food. Remember that chemical clog removers are harsh and can seriously harm not only your plants but also anybody in contact with the garden such as pets and kids. Natural solutions, such as boiling water or vinegar and baking soda treatments might be less damaging to plant life.

Lastly, what kind of plants can be fed with grey water?

Fruit and vegetable plots are best irrigated with white water or rain water, so it is recommended that you prevent grey water from coming into contact with such plants due to the contamination risk, especially if the produce will be consumed raw. Consider using grey water for plants with some distance between them and the food.

All these “Feeding Green with Grey” suggestions might be difficult at first. But if we realise that we have the potential to reduce a large amount of our household water consumption by recycling all this grey water, it is quite a sound measure to reduce the impact on the environment. There are still plenty of ways to live “green” without having to grow more trees.

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.อรรจน์ เศรษฐบุตร

Asst. Professor Dr. Atch Sreshthaputra

Faculty of Architecture, Chulalongkorn University

Chairman of Green Building Program. The Association of Siamese Architects.

            There are a lot more about statistics that makes us feel a bit guilty with living our daily life; not to mention about the number of people who have to live in parts of the world where it rains only once every 10 years. Luckily, Thai people have chosen the right location on earth to live without having to fight for water; until recently that we have experienced water shortage in the Eastern Seaboard. There was a fight between local people and factories over water in Rayong two years ago. Most people are not aware that this travel destination would have water shortage. Building design and construction in this region then need to incorporate features that can contain the situation. But what is it?

            Last year, one of my architecture students proposed the use of very large water tanks on the rooftop of his high-rise residential project in Rayong. He thought it could reserve enough water throughout the dry season if the water shortage occurs. However, he insisted on having a private swimming pool at the balcony of each living unit just because this is a travel destination; people go there for spa!!! Sadly enough, he refused to provide a water retention pond and more green area on site as he needed some space for outdoor parking!!! He said it is difficult to find enough water to maintain the green area; and an empty water retention pond will look really nasty!!! He also said that he has to trade a higher cost of construction due to the weight of water for his building to not having to face the water shortage. He went on talking about another benefit of the rooftop water tank in terms of solar heat protection, which is not the point here. I must say that teaching this young generation makes me learn many things about how people today perceive environmental crisis differently. I can not say that his reasoning is totally incorrect, but it is not quite right to me.

            So what goes wrong with his idea? And why we should have green area or water pond in our houses. Imagine the land without our houses built on; when it rains, storm water will find its way down underneath through pervious surfaces, filling up the groundwater, and the rest will flow to natural water channels. That is the way nature works since the beginning of time. As soon as we move in to occupy the land, we replace the existing green area with the houses built with concrete. We replace natural vegetated surfaces with impervious concrete slab used for parking our cars.

            There is no doubt why storm water cannot be recharged into ground water, thus causing water shortage in the long run. To make the matter worse, excess storm water which cannot seep through concrete slab will lead to a higher water runoff rate. It will fill up public sewers very quickly causing flooding right after severe thunderstorms. Here, you can imagine all the dirtiness we throw into the sewers will then overflow back on our streets, our backyards, or even our living room!! . I used to see all kinds of living creatures trying to evacuate from water-filled sewers. They are thousands of cockroaches, rats, snakes, or even DRAGONS. Of course, ecosystems also exist in the sewer!!!

            Now you get an idea why impervious concrete pavement can lead to serious effect on not only flooding, but also water shortage thereafter. I once said that green buildings are not only about planting more trees in the buildings. However, covering all your open space with hardscape and not providing enough water reservoirs will be worse than you could imagine; especially if everyone else is doing the same as you do. This is why housing developers are forced by government to build retention ponds so that the complex will not discharge water to the public sewage system too quickly. Some are forced to retain its storm water for at least three hours after a thunderstorm. All this regulation is built upon a concept that new housing development should not discharge more storm water than is the empty site used to before development.

            To ‘Green’ your water means much more than to ‘Clean’ your (waste) water to a maximum BOD allowance (i.e., Biochemical Oxygen Demand) as it is all about landscape design, planting, retention pond, and pervious green area where storm water can penetrate through easily. New innovative product known as ‘turf pave’ or pavement which allows water penetration will help ‘green’ our water as it could sustain load from vehicles while allowing storm water penetration. This product seems to answer all the questions related to my student’s project in Rayong. We will see this kind or products coming to the market more and more in the near future. Let’s cross our fingers if it will become widely available soon before people start to fight for a drop of water.

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. อรรจน์ เศรษฐบุตร

Asst. Professor Dr. Atch Sreshthaputra

Faculty of Architecture, Chulalongkorn University

Chairman of Green Building Program. The Association of Siamese Architects.

For centuries, Bangkok has been known as the ‘City of Water’ or ‘Venice of the East’. The altitude of Bangkok is just about 2-3 meters high above sea level, and September flooding seems to be more troublesome than do the summer draught. Thai people once used small boats as an effective mode of transportation. Of course, stories about civilization of the nation cannot be told without mentioning about Chaophraya River. This is expressed in the way Thai people built their homes in the past. Traditional Thai houses have elevated terraces and living spaces to avoid flooding. ‘Loi Kratong’ and ‘Songkran’ are very well-known festivals for foreigners. So, without plentiful water, how could we have such terrific and fanciful cultural activities that are related to water?

Still, you may not fully understand why Thailand; the country located in the tropical region where the rainy season lasts many months; needs to be concerned with water conservation. We have plenty of water and many times more than enough. The idea that water is fully renewable might be true until recently that good-quality water is scarce in almost everywhere on the planet. Having enough water doesn’t mean we can pollute it freely. Treating natural water into the level that is drinkable for human is, in some ways, not suitable for the environment, if we consider ‘chlorine’ as an alien to the natural water body. To make the matter worse, the more we use treated water, the more we discharge wastewater to the natural environment. And do you know how much foreign chemicals from bathrooms, garages, kitchens, and laundry machines we put in our wastewater? So here you understand that physically, water is renewable, but ‘natural’ water which is a vital part of the ecosystem is not!!. Once you pollute the water, you pollute the ecosystem too. There is no way to bring back natural water; no matter how hard the authority is trying to enforce the quality of discharged water in terms of the maximum BOD (i.e., Biochemical Oxygen Demand) level.  As I used to say, the mother earth has reached her full capacity of cleaning our dirtiness, and wastewater treatment is one of her hard duties.

You may wonder what you can do to ‘green’ your home in terms of water conservation. There are a number of approaches. Firstly, use less water in any kinds of activities in your home. Secondly, recycle it! Thirdly, use alternative sources of water. Lastly, treat it well before discharging it to the city sewers. To use less water in your bathroom, there are plentiful models of water-conserving toilets and low-flow faucets and showerheads. The Thai Environment Institute (TEI) even has an eco-labeling system for water-conserving products known as “Thai Green Label” (http://www.tei.or.th/greenlabel). The faucet which meets the Green Label standards must have the water flow rate not exceeding 6.0 liters per minute. For a water-closet, a single flush toilet must use 6.0 liters or less of water per flushing cycle.

It is not difficult to find those Green Label products in the market. However, you may find that some of them do not look appealing at the first place. Many luxurious toilets and faucets do not have water-conserving features and that is why you do not find such products being used in grade-A residences and hotels. This needs some motivations for the public to be more responsible to the environment and for the product developers to be more concerned with their design criteria.

For your gardens, to save water is to understand how your plants need water. If you choose local plants for the landscape, you will find that the plants will survive easily in this climate without having to spend too much water to feed them. Again, some people prefer foreign plants since it looks more extraordinary than the plants you see locally everyday. Apart from proper selection of plants, you might consider using ‘drip-irrigation’ for your landscape. The system works very efficiently by slow feeding water to your plants throughout the day. This way, you can avoid losing water to evaporation and runoff.

There are hundreds of ideas on how to save water in your home either in your bathroom or in your garden, which I can not cover them all in this article. We will discuss later about them, but here at least we should be aware that water conservation plays a big part in green buildings. And that important part should not be missed.

ผศ.ดร. อรรจน์ เศรษฐบุตร

Asst. Professor Dr. Atch Sreshthaputra

Faculty of Architecture, Chulalongkorn University

Chairman of Green Building Program. The Association of Siamese Architects.

Having enough daylight means that the living room is so well- illuminated that you do not need to turn on the light during the daytimes. My own research suggests that a window area of about 50% of the total wall area is more than enough for daylight without too much solar heat. Unfortunately, it is the ‘good view’ that is difficult to justify whether it is good enough. Of course, if your 200-sq.m. condo unit is on the 30th floor of a building located on the bank of Chaopraya River, you would want as much transparent area as possible; and if you can afford that condo, you don’t need to worry much about energy bills, do you? Maybe or maybe not.

For the rest of us who cannot afford that premium condo, energy bill is definitely of concern. Furthermore, the view outside of our windows might not be good enough to spend extra money to look at. However, condominium developers still feel that full-height window is a must for marketing a city condo, and the most simple and inexpensive way for them to call it ‘green’ is to install green glass on our windows. I once said that green glass saves energy only when it is compared with clear glass, but having full-height green glass windows like what in cold-climate countries will not help you save on energy bills at all. Unfortunately, city condos installed with full-height green glass windows are mushrooming as the architects and developers are not those who pay for the energy bills. So, it seems that customers themselves need to be more educated and aware of what they will buy. For the government, they should be more stringent on the building energy codes simply because Thailand is not one of the OPEC countries!!.

In terms of energy conservation, actually, new buildings are required by laws to limit the amount of heat gain through the envelopes. The measure is know as OTTV—The Overall Thermal Transfer Value, which describes the amount of heat gain through building envelopes; the maximum value is 45 Watt per one unit area of exterior walls. A rule of thumb says that; in order to pass the law, if a building is designed with a window area of more than 30% of the total wall area, it needs a special kind of treatments; using either higher-efficient glasses or better insulations in the exterior walls, otherwise, the building needs to install external shading devices. If this energy code is enforced fully, we will see more energy-efficient buildings that not only help the condominium owners save on their energy bills, but also help Thailand import less energy from OPEC.

So, if all condos are using green glass, how do you justify if they are really energy-efficient or ‘green’ enough? There are a few things you need to look at. First, are the full-height glass windows oriented toward the south or the west? If so, your room will get too much solar heat. It is the first thing to avoid. Second, do the windows have sunshades? Proper shadings could cut down the solar heat gain by 30%. Sunshade is the fundamental design for buildings in hot-humid climates, even though many architects and developers feel it is quite obsolete to build a condo that has a ‘regional’ or ‘eastern’ look. It is sometimes even worse that it is the customers themselves who ask for ‘western’ looking buildings, and they are willing to pay for extra energy cost!! There is nothing much I can say about them.

The last thing is the color of ceilings. Light-colored ceiling allows more daylight to penetrate into the room by means of reflection. Regarding daylight, it is worthwhile to look at some special treatments on building facades that serve more than one function. Almost every green building design handbook has a section called ‘Lightshelf’. Lightshelf is a device that not only provides solar shading, but also improves quality of daylight. This way, direct sunlight is blocked from entering the space, while the room is better illuminated by the daylight reflected from the top of the lightshelf.

Here you see that shading devices can be designed to do more. Another good example that I found while searching for some nice façade pictures is a unique element put on the façade of an apartment building in Mexico City. It is designed by a Mexican design firm named Hierve-Diseñería. On the façade, there are 7,900 blown green glass spheres hanging outside in order to provide shading and, of course, create a really nice decoration. Although, there is no exact energy saving calculation available for this creative use of ‘green’ exterior shading; and headstrong environmentalists might question if the glasses were recycled ones, I believe it is worth looking at and thinking about being both ‘green’ and pretty. Let’s discuss furthermore about being ‘green’ that is not necessarily looking outdated.

ผศ.ดร. อรรจน์ เศรษฐบุตร

Asst. Professor Dr. Atch Sreshthaputra

Faculty of Architecture, Chulalongkorn University

Chairman of Green Building Program. The Association of Siamese Architects.

The same intelligence is found in the glass facades used in cold climates. The designers of vernacular architecture in those regions have developed an innovative material that has a superb performance in terms of trapping solar heat to warm the interiors.  Sunlight transmitted through the glass turns into heat and is trapped inside. This is the same effect we are familiar with when we park our cars in the sun. Apparently, it is what we must avoid for hot climates. So, what has given the way for glass façades to come into this country, and who is to be blamed for that? It is the ‘modernization’ that imports architecture from developed countries in cold climates to everywhere on the planet. The term ‘Regionalism’ was almost replaced with ‘Internationalism’ for the country to compete in the globalization arena.

Now, things have already gone too far for us to say ‘no’ to glass façades. So, what we can do is to control the use of glass façades to the optimum by means of building codes. By law, when architects design buildings, they must calculate the amount of heat transfer through envelopes and try not to exceed 45 Watt/sq.m. This has seemed to be a sound measure to save energy in buildings before they are built. Unfortunately, many architects are not well trained to do such a scientific calculation; not to mention about government officials who do not have enough knowledge to check and approve the calculation sheets. This law is now ineffective; leaving us no way to control energy consumptions in new buildings. Then, the modernization goes on and new buildings are consuming more and more ‘make-it-cheap’ energy. There is no doubt why a new glass-façade, high-rise building just appeared in New York is later appeared in Bangkok skyline within a couple of years!!!

Even though, the law has gone, at least it has led us to understand that glass façades are bad for warm climates if we take into considerations of energy and environment. Clear glass is the first thing to avoid for use as glass façades in this climate. Not only does it let in too much solar heat, it also generates glare that the occupants cannot tolerate. This gives a way for tinted glasses, which allow less heat and sunlight. If you look at Bangkok skyline, you will see colorful glass facades; some are blue, some are grey, and some are green.  Possibly, this might be about fashion, but scientifically, it has been tested that green-tinted glass performs better than do the other colored glasses in terms of energy efficiency. That is why many people in construction industry say that green glass is ‘green’ because it saves energy. New housing developments use green glasses instead of clear glasses for windows and claim that the projects are energy saving and then ‘green’. Of course, glass manufacturers produce more green glasses as the public thinks that green glass saves energy.  Sale representatives of housing projects keep telling their customers that their projects are greener than other because of green glasses. Is it that simple?!

Before the public is misled by all advertisements, I must say that green glass is not necessarily ‘green’. Green glass saves energy only when it is compared with clear glass, but having full-height green glass windows (from floor to ceiling) like what in New York will not help you save on energy bills at all. In stead, having a large area of glass is not visually comfortable as too much glare will force you to put on curtains at most of the time. Interior curtains help screen strong sunlight, but the heat already gets inside through the glass. Eventually, no matter what color your glass is, if the windows are not properly designed at the first place to take account on hot-humid climate of Bangkok, you will never really save energy. There are a lot to discuss about using green glass that really save energy, and how a full-height glass façade can be ‘green’.

ผศ.ดร.อรรจน์ เศรษฐบุตร

Asst. Professor Dr. Atch Sreshthaputra

Faculty of Architecture, Chulalongkorn University

Chairman of Green Building Program. The Association of Siamese Architects.

            My previous article “Going Green…Vertically” might have raised some arguments about greening your high-rise buildings. Trees are supposed to be more than nice-looking objects to rest our eyes on. But, what is wrong if you still want to grow some vegetables on your condo balcony? The answer is no. For a ‘Going Green’ campaign to be successful, it needs to sustain three basic requirements, which are environment, social, and economics. In terms of environment, having more and more trees is definitely a plus as it helps to filter the outside air, reduce urban heat island effects, provide sound insulation, shade your balcony from strong afternoon direct sunlight, and so on; not yet to mention about enhancing visual quality of the skyline. For social and economics, putting more green space vertically, will surely lead to series of discussions.

            Early this year, I invited a green architect from Sydney, Australia to give a lecture at the Association of Siamese Architects (ASA). His name is Tone Wheeler from Environa Studio. Of course, Sydney is located in a warm and arid area, which is totally different from Bangkok in terms of climate. Green buildings in Australia then need to focus on stormwater collections. Tone showed us a picture of his design of an apartment where he installed large concrete gutters to collect stormwater and store it in the tanks right beneath each balcony. The stormwater is then used to feed the vegetables that the apartment’s owners grow for food on their balconies. There is no electric water pump needed for the irrigation since the water is downfed by gravity. This sounds like ‘self-sufficiency economy’ to me. However, instead of talking about economy or money saving from self-cultivation, Tone chose to mention about it in terms of environment. He said that 25% of CO₂ emission from the transportation sector is due to the delivery of food from its origin to store in our refrigerators. Therefore, if we can provide cultivation area that is closed to our living complex, we could cut down energy used for the transportation of foods and refrigeration. Reduced land use can prevent further deforestation, desertification, and other consequences of agricultural encroachment on the nature. Of course, most importantly, we will have really fresh foods ready on our dining tables every day. The buildings we live in will be fully self-contained, self-sustained, and self-sufficient.

            Actually, Tone’s idea of the so-called ‘Urban Farming’ is not really new. Dr. Dickson Despommier, a professor of environmental sciences and microbiology at Columbia University, U.S.A. used to mention about ‘Vertical Farm’ or ‘Sky Farm’. He suggested that the world will need more farming area in order to produce enough food for its population by the year 2050. To achieve this, vertical space in urban area could be used for growing vegetables. Natural energy such as wind and solar can be used to supply enough power to run this skyfarm. In addition, water collecting units and a black-water treatment system as well as an optional biofuel generating power plant can be integrated into this building.

            The idea of ‘Urban Farming’ has led me to look at ‘vertical green’ in a different point of views. I later came across an experimental design competitions held by the Scottsdale Museum of Contemporary Art (SMoCA) in Arizona, U.S.A., in an attempt to gather innovative ideas on revitalization of strip malls. The winner is MOS Architects from Connecticut. The concept called “Urban Battery” as shown in the pictures. It is actually ‘vertical algae farm’ integrated with wind turbines and solar cell panels. For those who don’t know much about renewable energy, algae can be grown in order to produce biodiesel. A 300’ by 300’ lightweight structure supports a series of thin plastic bags housing algae; of course, the green one, to make it look really green. The reason that they put it vertically instead of horizontally in a swamp is because; when algae grow, light only penetrates by one inch through water. By going vertical, they can increase the surface area and the volume that gets exposed to sunlight.

            It seems all these people who created such innovative ideas about vertical green are trying to achieve all requirements of sustainability. Sometimes we need to talk louder about environmental crises and the ways to solve them right before business people start to calculate the return on investment. Today, the society listens to bad news about environmental problems and climate change more carefully than it did decades ago. The examples of vertical green shown here might not be really profitable at the first place; however, the ‘Wow factor’ incorporated into the ideas and applications will spur major development of vertical green in the near future. 

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. อรรจน์ เศรษฐบุตร 

Asst. Professor Atch Sreshthaputra, Ph.D.

Faculty of Architecture, Chulalongkorn University

Chairman of Green Building Program. The Association of Siamese Architects.

 

          Do you remember your childhood dreams? Like many other kids, I wished I could live and play on a very big tree, and then eat and sleep tight in a wooden treehouse high above the ground. The outside of my windows would be only other big trees and the blue sky. I believe that this is still the dream of many people. Unfortunately, not all of us would have enough time to even think about chasing the dream we had in the past. Some might now end up living alone in a substandard, 30-square-meter, studio-type high-rise condo in the city.  It is even worse that the room might have only a small window with nothing to see outside, except other surrounding tall concrete structures, or even worse—fully-glazed office towers that either reflect strong sunlight into our eyes, or display ugly advertisement stickers that violates not only our privacy right, but also the right to see beautiful night sky without blockage.

            Like many world-class, fast-growing cities, Bangkok has no plan on how to create or at least maintain nice visuals of its skyline. Of course, high-rise buildings are unavoidable for downtown development; however, would it be nice if the developers and architects place more concerns on how their buildings look? Actually, a tall building in the city is not a private property of those who pay to build it, but it belongs to our environment—visual environment. The way it looks creates great visual impacts on everyone in the city. Even though, it is quite subjective to assess visual environmental quality of a tall building in terms of its aesthetic value, some architects think they can help us differentiate one nice-looking building from other ugly ones by just growing trees on the towers!!. It is quite shocking for me to see all these pictures of so called ‘green skyscrapers’ designed by a world renowned Malaysian architect named Ken Yeang. I am not really sure whether he is playing around with our sense of perception about aesthetics or just wants to communicate his idea of green skyscrapers literally and boldly.

I am sure that his design is worth looking at and arguing with; but please don’t let it remind you of the treehouse you dreamt of in your childhood. It is totally different as a treehouse is actually a house on a tree, but the vertical green is vice versa.

            I believe that, under the global warming situation we are facing these days, people are trying to be ‘green’ as much as they could. Growing more and more trees is the first chapter of any ‘Living Green’ bibles; however, creating the ‘Vertical Green’ like this might be the last chapter, only in case other endeavors for ‘going green’ campaigns are all failed. Actually, this ‘vertical green’ has nothing seriously wrong, and it sometimes look nice to see natural green in the blue sky among ugly concrete or reflective glass towers. However, could any botanists please tell us if the trees are really happy to stay there on the balcony of the 30^th floor on high-rise condominiums? I don’t think we can grow them up there easily. Not only will the trees not grow well at high elevation due to the lack of natural soil, high-speed wind will also tear down the leaves. It is also sad to know that the condominium owners would try very hard to save their lives, but not hoping for them to grow larger. Trees that are not allowed to grow are ‘bonsais’, of which the purpose is for decorations…or in the other words, they are just something to look at. If we are happy to look at them, then they serve their purpose by help improving visual quality of the environment, don’t they?

            If we are all agree that having ‘green in the sky’ or ‘vertical green’ will help to improve visual quality of the skyline and create positive impacts on cultural and social environment, then all these trees on the balcony should be honored, as they had sacrificed their lives for our pleasure– like birds in our cages, and fishes in our bowls; not to mention all kinds of creatures in Dusit Zoo that have to tolerate the political turmoils at the House of Parliament as well. So, who is responsible for this sacrifice? Global warming, again? Or is it just yet another innovative marketing idea of condominium developers who try to save the world and improve visual quality of the skyline; right after they have created enough visual pollutions by having reflecting-glass towers or ugly advertisement stickers everywhere in the city. Here you might wonder what the point is. I will leave you to think carefully, if you have to choose between reflective-glass office towers, advertisement stickers, heat-absorbing concrete structures, or this ‘vertical green’, what should it be for Bangkok skyline? For me, it is still difficult to decide unless I can look closer into every pros and cons of each option. Let me discuss about this later on.     

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.อรรจน์ เศรษฐบุตร 

Asst. Professor Atch Sreshthaputra, Ph.D.

Faculty of Architecture, Chulalongkorn University

Chairman of Green Building Program. The Association of Siamese Architects.

ประเด็นที่ 8 กฎหมายปัจจุบันกำหนดให้ค่า OTTV สูงสุดที่ยอมรับได้เท่ากับ 45 วัตต์ต่อตรม. โดยไม่สนใจว่าจะเป็นอาคารประเภทอะไร แต่ตามทฤษฎีแล้ว อาคารแต่ละประเภทมีลักษณะการถ่ายเทความร้อนผ่านเปลือกอาคารไม่เหมือนกัน จึงจำเป็นที่จะต้องมีค่า OTTV แตกต่างกัน ค่า OTTV จะสูงหรือต่ำ จะขึ้นอยู่กับปริมาณพื้นที่กระจกเป็นสำคัญ ซึ่งอาคารประเภทสำนักงานมักจะมีการออกแบบให้มีพื้นที่กระจกมาก เพราะต้องการแสงสว่างธรรมชาติมาก (…แต่หลายครั้งมีมากจนแสงจ้าเกินไปจึงต้องปิดมูลี่…) ในขณะที่อาคารประเภทห้างสรรพสินค้าจะไม่มีหน้าต่างกระจกมากนัก เพราะพื้นที่ใช้สอยด้านที่ติดผนังภายนอกมักเป็นพื้นที่เก็บของของห้างร้านที่เข้ามาเช่าหรือเป็นครัวของร้านอาหารที่มาเช่า ทำให้อาคารประเภทนี้จำเป็นต้องใช้แสงประดิษฐ์มากกว่าอาคารสำนักงาน ส่งผลให้ภาระการทำความเย็นของอาคารจะมาจากภายใน (Internal heat gain) เป็นส่วนใหญ่ ดังนั้นกฎหมายใหม่ที่กำลังจะออกมาจึงพยายามแยกประเภทอาคารออกเป็นกลุ่มประเภทต่าง ๆ ดังนี้

•อาคารสำนักงาน สถานศึกษา OTTV ไม่เกิน 50 วัตต์ต่อตรม. RTTV ไม่เกิน 15 วัตต์ต่อตรม.
•ห้างสรรพสินค้า ร้านค้าย่อย OTTV ไม่เกิน 45 วัตต์ต่อตรม. RTTV ไม่เกิน 12 วัตต์ต่อตรม.
•โรงแรม โรงพยาบาล สถานพักพื้น OTTV ไม่เกิน 30 วัตต์ต่อตรม. RTTV ไม่เกิน 10 วัตต์ต่อตรม.

ดูเหมือนว่ากฎหมายใหม่น่าจะเปิดทางเลือกให้สถาปนิกมากกว่า แต่ปัญหาที่จะตามมาอีกก็คือ การแบ่งประเภทของอาคารตามความคิดของนักวิชาการในกระทรวงพลังงาน มักจะไม่สอดคล้องกับการแบ่งประเภทหรือแม้แต่การเรียกชื่อชนิดอาคารตามกฎหมายควบคุมอาคาร ยังมีอาคารบางประเภทเช่นโรงงาน หรืออาคารแบบ Mixed Use ขนาดใหญ่ ซึ่งมีทั้งห้างสรรพสินค้า สำนักงาน หรือโรงแรมอยู่ด้วยกันในตัวอาคารเดียวกัน ซึ่งไม่รู้ว่าจะถูกจัดให้อยู่ในประเภทอาคารอะไร แล้ววิธีการแบ่งพื้นที่ใช้สอยเพื่อนำมาแยกคำนวณค่า OTTV ของแต่ละส่วนจะทำอย่างไร นอกจากนี้ จากประเด็นที่ 7 อาคารชุดพักอาศัยประเภทคอนโด 40 ชั้น ควรจะอยู่ในกลุ่มอาคารประเภทใด ค่า OTTV จะเป็นเท่าไหร่ เหล่านี้ยังเป็นประเด็นที่ยากที่จะหาคำตอบ หากไม่ชัดเจน ก็จะกลายเป็นปาหี่ทางวิชาชีพอีกเช่นเคย และปัญหาพลังงานของชาติก็คงจะไม่ได้รับการแก้ไข

ประเด็นที่ 9 สืบเนื่องจากประเด็นที่ 8 จะเห็นว่าอาคารแต่ละประเภทมีรูปแบบการใช้พลังงานไม่เหมือนกัน อาคารบางชนิดมีการใช้พลังงานเนื่องจากเปลือกอาคารมาก ในขณะที่อาคารบางชนิดมีการใช้พลังงานเนื่องจากระบบไฟฟ้าแสงสว่างมาก แต่เดิมกฎหมายที่ออกมา นอกจากจะกำหนดเกณฑ์ OTTV ที่ 45 วัตต์ต่อตารางเมตรแล้ว ยังกำหนดเกณฑ์ปริมาณการใช้ไฟฟ้าแสงสว่างที่ 16 วัตต์ต่อตารางเมตร และค่าประสิทธิภาพขั้นต่ำของระบบการปรับอากาศด้วย ซึ่งอาคารที่เข้าข่ายควบคุมจะต้องออกแบบให้ผ่านค่าขั้นต่ำพร้อมกันทั้งสามค่า โดยค่า OTTV/RTTV จะเป็นส่วนที่รับผิดชอบโดยสถาปนิก ค่าปริมาณการใช้ไฟฟ้าแสงสว่างต่อพื้นที่จะรับผิดชอบโดยวิศวกรไฟฟ้า และค่าประสิทธิภาพของเครื่องปรับอากาศจะเป็นหน้าที่ของวิศวกรเครื่องกล โดยวิศวกรโครงสร้างไม่มีหน้าที่เกี่ยวข้องใด ๆ ในเรื่องการประหยัดพลังงานในอาคาร (…ถึงแม้ว่ากรมโยธาธิการจะเคยพยายามร่างกฎกระทรวงใหม่ที่กำหนดให้วิศวกรโยธาเป็นผู้เซ็นต์รับรองแบบขออนุญาติเกี่ยวกับการประหยัดพลังงานก็ตาม !!!!…เหวอ…) ข้อบกพร่องของกฎหมายปัจจุบันก็คือ ผู้ออกแบบไม่มีทางเลือกว่าจะผ่านเกณฑ์ใดเกณฑ์หนึ่งจากทั้งสามเกณฑ์ข้างต้นได้ ต้องผ่านทั้งหมดยกชุด เช่นสถาปนิกอาจจะออกแบบให้เปลือกอาคารมีค่าการกันความร้อนดีมาก ๆ และเลือกที่จะไม่ใช้เครื่องปรับอากาศประสิทธิภาพสูง ก็จะทำไม่ได้ หรือสถาปนิกอาจจะออกแบบอาคารโดยใช้แสงสว่างธรรมชาติอย่างดีเยี่ยม ค่า OTTV อาจจะสูงขึ้น แต่ทำให้วิศวกรไฟฟ้าออกแบบโดยใช้ปริมาณดวงโคมน้อยลงมาก ๆ ก็จะเป็นไปไม่ได้อีก ปัญหาที่เกิดขึ้นนี้ทำให้เกิดความพยายามที่จะแก้ไขกฎกระทรวงให้เพิ่มการประเมินประสิทธิภาพการใช้พลังงานทั้งอาคาร โดยการคำนวณการใช้พลังงานทั้งอาคารในหนึ่งปี หรือเรียกว่า Whole-Building Performance ซึ่งจะเปิดทางเลือกในการออกแบบและเลือกใช้อุปกรณ์อาคารได้มากขึ้น อย่างไรก็ดี มีจุดที่น่าคิดอยู่ตรงที่ว่าหากอาคารมีการออกแบบให้ประหยัดพลังงานโดยการติดตั้งวัสดุเปลือกอาคารคุณภาพสูง ใช้ฉนวนหนา ใช้กระจกดี ทำให้ค่าก่อสร้างในส่วนงานสถาปัตยกรรมสูงขึ้น ในขณะเดียวกันอาคารที่ได้รับการออกแบบทางสถาปัตยกรรมที่ดีตั้งแต่ต้นนั้น ส่งผลให้ใช้เครื่องปรับอากาศขนาดเล็กลง หรือใช้ระบบไฟฟ้าแสงสว่างลดลง และทำให้มูลค่าก่อสร้างในส่วนงานวิศวกรรมลดลงอย่างมาก หากการทำงานของวิศวกรมีการคิดค่าออกแบบตามมูลค่าการก่อสร้างอาคาร จะหมายถึงว่าส่วนแบ่งค่าแบบของเขาจะลดน้อยลงด้วยหรือไม่ ทั้ง ๆ ที่วิศวกรที่ช่วยเราออกแบบให้อาคารมีประสิทธิภาพสูง ทำให้ลดขนาดเครื่องปรับอากาศ หรือลดอุปกรณ์ไฟฟ้าน่าจะได้รางวัลจากเจ้าของอาคารมากกว่า เพราะออกแบบอาคารได้อย่างมีประสิทธิภาพดีกว่าปกติ นอกจากนี้ นักวิชาชีพมักจะภาคภูมิใจในประสบการณ์ที่ได้ออกแบบอาคารมูลค่าสูง เพราะดูเหมือนเครื่องแสดงความสามารถในการรับงานชิ้นต่อ ๆ ไป โดยเฉพาะอย่างยิ่งงานราชการที่มักจะใช้เกณฑ์คุณสมบัติที่วัดกันที่มูลค่าก่อสร้างอาคารที่เคยทำมา หรือขนาดเครื่องทำความเย็นที่เคยออกแบบมานั่นเอง

ประเด็นที่ 10 การออกแบบป้ายทะเบียนรถยนต์ ให้มีสีสัน รูปร่าง ขนาด และรูปแบบตัวหนังสือรวมทั้งตำแหน่งติดตั้ง ก็เพื่อให้มองเห็นได้อย่างชัดเจนทั้งในเวลากลางวันและกลางคืน (…ถึงแม้จะไม่เกี่ยวกับวินัยในการขับขี่ของผู้ขับรถโดยตรง…) ได้ผ่านการศึกษาวิจัยกันมาแล้ว จึงกำหนดเป็นมาตรฐานอย่างง่าย ๆ ดังที่เห็นกัน การออกแบบอาคารให้ประหยัดพลังงานด้วยการกำหนดค่า OTTV ก็เช่นเดียวกัน ได้ผ่านการศึกษาวิจัยมาแล้วว่าอาคารที่มีค่า OTTV ต่ำจะช่วยลดปริมาณความร้อนผ่านเข้าสู่อาคารทางเปลือกอาคาร ส่งผลให้เกิดการประหยัดพลังงานในการทำความเย็น อย่างไรก็ดี การได้มาซึ่งอาคารประหยัดพลังงานโดยไม่ต้องทำการคำนวณ OTTV น่าจะเป็นทางเลือกหนึ่งสำหรับการออกแบบร่างขั้นต้นที่สถาปนิกทั่วไปต้องการ ทั้งนี้เพราะหากปล่อยให้การออกแบบ Design Development ดำเนินไปโดยไม่เคยทำการคำนวณ OTTV ผลที่ได้ก็คือการแก้ไขปัญหาด้วยการใช้ฉนวนกันความร้อนและกระจกชนิดพิเศษราคาแพงเท่านั่นเอง แนวทางการออกกฎหมายอีกวิธีหนึ่งก็คือการกำหนดวิธีมาให้ออกแบบตามแบบเบ็ดเสร็จ ซึ่งเป็นวิธีที่นักวิจัยคิดมาให้แล้ว ให้ผู้ออกแบบทำตามโดยไม่ต้องคิดมาก  ซึ่งสถาปนิกไทยบางส่วนอาจจะไม่ชอบ เพราะเป็นเสมือนการจำกัดความคิดสร้างสรรค์ รูปแบบการออกกฎหมายแบบนี้ เรียกว่า Prescriptive Method ได้เคยมีงานวิจัยให้กระทรวงพลังงาน เพื่อออกกฎหมายแบบ Prescriptive ดังตารางประกอบที่แนบมาด้วยกันนี้ ซึ่งหน้าที่ของผู้ออกแบบก็คือประมาณการว่าอาคารที่กำลังออกแบบอยู่นั้น มีสัดส่วนพื้นที่ช่องเปิดต่อพื้นที่ผนังทั้งหมด (WWR-Window-to-wall-area ratio) เป็นกี่เปอร์เซนต์ (20-80%) แล้วจึงเลือกใช้ชนิดวัสดุเปลือกอาคารในส่วนผนังทึบและกระจก ตามค่าในตารางนั้น ๆ ซึ่งค่าที่กำหนดให้จะเป็นตัวเลขค่าการป้องกันความร้อนซึ่งผู้ออกแบบสามารถเปิดแคทตาล็อคผลิตภัณฑ์และเลือกใช้ได้ทันที แต่ถ้าหากว่าผู้ออกแบบไม่ต้องการดำเนินการตามนั้น ก็สามารถเลือกใช้การคำนวณ OTTV หรือวิธี Whole-Building Performance ตามที่ได้กล่าวไปแล้วก็ได้

บทสรุป การออกกฎหมายใด ๆ มาใช้จะต้องคำนึงถึงประโยชน์มหาชนที่จะเกิดขึ้นจากการตรากฎหมายนั้น กฎหมายการอนุรักษ์พลังงานในอาคารเป็นกฎหมายที่หากมีผลบังคับใช้จริง ย่อมก่อให้เกิดประโยชน์ต่อประเทศชาติทั้งในแง่การลดใช้พลังงาน และสร้างอาชีพใหม่ ๆ ที่เป็นคนที่มีความรู้ความสามารถในวิชาชีพเพื่อรองรับการพัฒนาประเทศ แต่หากการตรากฎหมายนี้ออกมาด้วยความเป็นห่วงผลประโยชน์ของกลุ่มคนต่าง ๆ มากเกินไป จะทำให้การใช้กฎหมายมีข้อยกเว้น หรือมีข้อผ่อนผันมากจนเกิดความกำกวมในการบังคับใช้ ที่ผ่านมา กฎหมายฉบับนี้ได้อาศัยต้นแบบการพัฒนาจากกฎหมายการอนุรักษ์พลังงานของสากล แต่เมื่อนำมาใช้ในประเทศ กลับประสบปัญหาต่าง ๆ มากมาย เช่นความไม่พร้อมของบุคลากร หรือการแบ่งหน้าที่ความรับผิดชอบหรือการประนีประนอมผลประโยชน์ระหว่างวิชาชีพหลายวิชาชีพ (…หรือก็คือเรื่องการเมืองนั่นเอง…) แน่นอนว่ากลุ่มผู้ออกกฎหมายมักจะมีความเอนเอียงให้กฎหมายออกไปในแนวทางวิชาชีพของตน จนอาจจะไปกีดกันวิชาชีพอื่นที่จะเข้ามามีบทบาทในการร่วมด้วยช่วยกันสร้างสรรค์สิ่งดี ๆ ให้ประเทศชาติ ในฐานะที่ได้มีส่วนร่วมในการพิจารณากองทุนเพื่อการอนุรักษ์พลังงาน ได้มองเห็นว่าเรื่องการอนุรักษ์พลังงาน เป็นเสมือนเค้กชิ้นโต ที่หลายฝ่ายกำลังจ้องเข้ามามีส่วนร่วม การพยายามมีส่วนร่วมเป็นสิ่งที่ดีต่อการพัฒนา แต่หากการพยายามมีส่วนร่วมเพียงเพื่อผูกขาดและกีดกันการมีส่วนร่วมของฝ่ายอื่น ๆ ด้วยการออกกฎหมายที่ยุ่งยากต่อการเข้าใจหรือกีดกัน ”ความพยายามทำดี” ของกลุ่มอื่น ๆ กฎหมายที่ออกมาก็จะไม่มีผลสำเร็จในเชิงปฎิบัติ กฎหมายที่ดีต้องหวังผลสำเร็จการบังคับใช้ในเชิงปฏิบัติด้วย โดยมุ่งที่ประโยชน์ของประเทศชาติที่จะตามมามากกว่าการตีความตามตัวหนังสือแบบ “ศรีธนญชัย” ที่เคยทำให้บ้านเมืองเกือบพินาศย่อยยับมาแล้ว บัดนี้สถานการณ์ภายนอกกำลังบังคับ และความพร้อมภายในประเทศมีเพียงพอ จึงถึงเวลาแล้วที่การอนุรักษ์พลังงานในอาคารจะเป็นเรื่องที่ภาครัฐจะเอาจริงเอาจัง มาตรการรณรงค์หรือการส่งเสริมให้ประหยัดพลังงานได้แสดงให้เห็นแล้วว่าไม่ได้ผลกับคนไทย เพราะเราเป็นชนชาติที่จะต้องถูกบังคับให้ทำตาม เราจึงมีกฎหมายหยุมหยิมมากมาย และเราจึงมีศรีธนญชัยเข้ามาหาช่องทางหลีกเลี่ยงกฎหมายเพื่อหาผลประโยชน์ใส่ตัว และในที่สุด ทุก ๆ 5-10 ปี เราก็จะมีเผด็จการทหารเข้ามาปราบปรามเหล่าศรีธนญชัยเหล่านี้ ซ้ำแล้ว ซ้ำเล่า ซ้ำแล้ว ซ้ำเล่า ………
 
รายการอ้างอิง

•กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน (2550). ร่างพระราชบัญญัติการส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน (ฉบับที่ 2) พ.ศ.2550 กองฝึกอบรม กระทรวงพลังงาน

•พระราชบัญญัติการส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน พ.ศ.2535

•จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (2549). รายงานฉบับสุดท้าย เล่ม 1หลักเกณฑ์การอนุรักษ์พลังงานในอาคาร โครงการจัดทำหลักเกณฑ์และแนวทางการส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงานในอาคาร เรื่องข้อกำหนดและแนวทางการส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงานในอาคารขนาดต่ำกว่าอาคารควบคุมขนาดใหญ่พิเศษ ตาม พ.ร.บ. ควบคุมอาคาร และ อาคารที่พักอาศัย กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน กระทรวงพลังงาน

•อรรจน์ เศรษฐบุตร  (2551). การพัฒนาเกณฑ์ขั้นต่ำของคุณสมบัติการป้องกันความร้อนของเปลือกอาคารในอาคารทาวน์เฮ้าส์ วารสาร JARS 5(1).2007 หน้า 29-51 คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการผังเมือง มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

•อรรจน์ เศรษฐบุตร และ ธนิต จินดาวณิค (2550). การพัฒนาเกณฑ์ขั้นต่ำของคุณสมบัติการป้องกันความร้อนของเปลือกอาคารในอาคารบ้านเดี่ยว เอกสารประกอบการประชุมเชิงวิชาการเครือข่ายพลังงานแห่งประเทศไทยครั้งที่ 3 23-25 พฤษภาคม 2550  โรงแรมใบหยกสกาย  จังหวัดกรุงเทพฯ

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.อรรจน์ เศรษฐบุตร
Asst. Prof. Atch Sreshthaputra, Ph.D.
Faculty of Architecture, Chulalongkorn University
Chairman of Green Building Program,
The Association of Siamese Architects under Royal Patronage

ประเด็นที่ 3 ถ้าความผิดวินัยจราจรที่เกิดขึ้นด้วยการขับขี่รถที่ทำการดัดแปลงป้ายทะเบียนรถ เป็นของเจ้าของรถหรือผู้ขับขี่แล้ว ผู้รับจ้างดัดแปลงป้ายทะเบียนซึ่งถือเป็นเอกสารราชการ (โดยกรมการขนส่งทางบก กระทรวงคมนาคม) ควรจะต้องมีความผิดอาญาด้วยเช่นกัน แต่ทำไมจึงปล่อยให้มีร้านรับจ้างดัดแปลงป้ายทะเบียนเกิดขึ้นอย่างดาษดื่นโดยไม่ผิดกฎหมาย ถ้าผมจะพยายามโยงให้เกี่ยวข้องกับกฎหมาย OTTV (จนสีข้างแดง) ก็คงต้องบอกว่าผู้รับจ้างออกแบบอาคารให้ผิดกฎหมายก็คงไม่ต่างอะไรกับผู้รับจ้างดัดแปลงป้ายทะเบียนนี่เอง สถาปนิกผู้ออกแบบอาคารเป็นผู้รับผิดชอบการเลือกใช้วัสดุเปลือกอาคาร ซึ่งหากออกแบบอาคารมาแล้วไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ก็ควรจะต้องตกเป็นจำเลยร่วมกับเจ้าของอาคารด้วย ใช่หรือไม่ ? แต่ถ้าเจ้าของอาคารได้ให้ความไว้วางใจในตัวสถาปนิก ในการออกแบบอาคารให้ถูกต้องตามตัวบทกฎหมายทุกประการ แต่สถาปนิกกลับละเลยไม่สนใจทำให้ถูกต้อง ส่งผลให้เจ้าของอาคารต้องได้รับความเสียหายโดยการถูกปรับหรือถูกบังคับให้ปรับปรุงอาคารภายหลังเปิดใช้งาน เจ้าของอาคารก็ควรจะสามารถเรียกร้องค่าเสียหายดังกล่าวจากสถาปนิก หรืออาจจะนำเรื่องเข้าร้องเรียนต่อสภาสถาปนิกได้ เช่นเดียวกับวิชาชีพอื่น เช่นแพทย์ นักบัญชี ทนายความ วิศวกร แต่หากเจ้าของอาคารเป็นผู้ว่าจ้างให้สถาปนิก (หรือผู้ดัดแปลงป้ายทะเบียน) ออกแบบอาคารให้ผิดกฎหมาย OTTV ทั้ง ๆ ที่รู้อยู่แก่ใจ และตัวสถาปนิกก็ทำตามทั้ง ๆ ที่รู้อยู่แก่ใจ ตัวสถาปนิกเองก็คงเป็นเพียงนักวิชาชีพขายตัวที่ไม่มีจรรยาบรรณ !!! ซึ่งดูจะเป็นข้อกล่าวหาที่รุนแรงสำหรับวิชาชีพอันทรงเกียรตินี้ แต่ผมขอเรียนว่าเกียรติและศักดิ์ศรีของวิชาชีพมันคงไม่ได้เกิดขึ้นเองตามธรมชาติเพื่อคุ้มครองทุกคนที่ประกอบวิชาชีพนี้ มันจะเกิดขึ้นได้ด้วยบทบาทของสถาปนิกทุกคนที่ช่วยกันทำให้สังคมน่าอยู่ ขอโปรดได้ดูกรณีศึกษาของสนามบินสุวรรณภูมิเป็นตัวอย่าง

ประเด็นที่ 4 เป็นที่น่าตลกที่ต้องมีคำว่า “เขตกวดขันวินัยจราจร” ทำให้รู้สึกว่าวินัยจราจร เป็นสิ่งที่ไม่จำเป็นที่จะต้องเกิดขึ้นกับทุกคน ทุกสถานที่ ทุกเวลา ทุกสถานการณ์ ขึ้นอยู่กับเจ้าหน้าที่ของรัฐจะพิจารณาว่าจะกวดขันกับใคร ที่ไหน เมื่อไหร่ อย่างไร ไม่แน่ใจว่าการอยู่นอกเขตกวดขันวินัยจราจรจะหมายถึง การไม่ต้องมีวินัยจราจรหากไม่จำเป็นจริง ๆ หรือไม่ การออกกฎหมายแล้วไม่มีการบังคับใช้อย่างมีประสิทธิภาพคงจะหมายถึงการอยู่นอกเขตกวดขันวินัยจราจร ที่เจ้าหน้าที่ของรัฐอาจจะถือโอกาสในการเลือกปฏิบัติได้ แต่อย่างไรก็ดี การออกแบบปลูกสร้างอาคารคงจะไม่เหมือนการติดตั้งป้ายทะเบียนรถ ที่หากผู้อำนวยการสำนักงานตำรวจแห่งชาติเปลี่ยนไป แล้วบอกให้รถทุกคันต้องปรับแก้ให้ถูกต้อง เราก็คงจะกระทำกันได้โดยง่าย ในกรณีของอาคารที่เปิดใช้งานไปแล้ว การปรับปรุงอาคารให้มีค่า OTTV ถูกต้องเพื่อการประหยัดพลังงานดูจะเป็นเรื่องที่ทำได้ไม่ง่ายนัก โดยเฉพาะหากมองด้วยความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ ผมอยากจะขอเตือนผู้ร่วมวิช่าชีพว่า ด้วยสถานการณ์น้ำมันแพง และภาวะโลกร้อน รัฐบาลกำลังปัดฝุ่นกฎหมายอนุรักษ์พลังงานมาใช้อย่างเคร่งครัดมากกว่าเดิม ทั้งนี้มิใช่เพื่อตอบคำถามชาวไร่ชาวนาว่าทำไมเอาเงินภาษีรัฐไปอุดหนุนให้พลังงานมีราคาต่ำเพื่อช่วยเหลือคนมีรถขับ หรือออกเงินซื้อฉนวนกันความร้อนแจกอาคารเอกชนที่ไม่รับผิดชอบให้ประหยัดพลังงาน แต่รัฐต้องตอบคำถามให้แก่ประชาคมโลกว่าทำไมประเทศไทยมีกฎหมายเพื่อการประหยัดพลังงานแล้ว ทำไม่ถึงไม่มีการบังคับใช้ ซึ่งรัฐก็บอกว่ายังไม่มีความพร้อมทางด้าน Know How ซึ่งโกหกทั้งเพ เพราะทำให้ต่างชาติคิดว่าสถาปนิกไทยโง่ และพยายามส่งผู้เชี่ยวชาญซึ่งก็ไม่ได้รู้เรื่องสถาปัตยกรรมเมืองร้อนชื้นมากไปกว่าบรรพบุรุษไทยสักเท่าไหร่เลย มาช่วยหาวิธีออกแบบประหยัดพลังงานในอาคารให้แก่ประเทศไทย ซึ่งถ้าหากเรื่องแค่นี้สถาปนิกไทยยังต้องอาศัยความช่วยเหลือจากต่างชาติ เราก็อย่าหวังที่จะเปิดเสรีวิชาชีพเพื่อไปออกรับงานต่างชาติกันเลย เพราะในต่างประเทศล้วนมีกฎหมายการอนุรักษ์พลังงานในอาคารอยู่แล้ว โดยเฉพาะในสิงคโปร์ก็เรียกว่า OTTV เหมือนกับบ้านเรา แถมยังกำหนดค่าที่ 45 วัตต์ต่อตารางเมตรเท่ากันเสียอีกด้วย

ประเด็นที่ 5 การที่เจ้าหน้าที่ตำรวจที่ไม่แน่ใจในตัวบทกฎหมายที่ตนเองใช้อยู่ และปล่อยผู้ขับขี่ไปโดยพยายามให้คิดว่าเป็นการอนุโลมให้นั้น ในส่วนของกฎหมาย OTTV ก็พบว่าเจ้าหน้าที่รัฐผู้ซึ่งบังคับใช้กฎหมาย กลับไม่มีบุคลากรที่มีความรู้เพียงพอที่จะตรวจสอบว่ามีการดำเนินการตามกฎหมายเพียงใด วิธีการคำนวณค่า OTTV ถ้าจะว่ากันตามจริง ก็เป็นวิธีการคำนวณทางวิทยาศาสตร์ที่ง่ายมาก ซึ่งผู้ออกแบบนอกจากจะต้องนับหนึ่งถึงสิบได้ บวกลบเลขคณิตเก่งเท่าเด็ก ป.4 คำนวณพื้นที่ผนังอาคารได้ จะต้องมีพื้นฐานทางด้านฟิสิกส์การถ่ายเทความร้อนบ้างพอสมควร จึงจะเข้าใจได้ดี ซึ่งจริง ๆ แล้วเด็กปีหนึ่งคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จะทำได้ดีกว่าสถาปนิกระดับวุฒิด้วยซ้ำไป แต่การที่วิชาชีพสถาปัตยกรรมในปัจจุบันไม่ได้สนับสนุนให้มีการวิเคราะห์ทางวิทยาศาสตร์อย่างมีเหตุมีผล เพราะสถาปนิกมักจะโยนให้เป็นหน้าที่ของวิศวกร จึงทำให้สถาปนิกเป็นวิชาชีพที่เด็กสายศิลป์น่าจะเรียนได้ดีกว่าเด็กสายวิทย์ และสถาปนิกส่วนใหญ่ที่จบออกไป (…รวมทั้งอาจารย์สถาปัตย์ส่วนใหญ่…) ไม่สามารถคำนวณ OTTV ได้ และจะยิ่งไม่ต้องแปลกใจเลยถ้าหากเจ้าหน้าที่เขต เจ้าหน้าที่ อบต. จะไม่สามารถตรวจรับรองผลการคำนวณดังกล่าวได้ นี่เป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้กฎหมายที่สำคัญต่อประเทศชาติฉบับนี้ต้องกลายเป็นเพียง “ปาหี่ทางวิชาชีพ” ตลอดมา คำถามต่อมาก็คือว่าแล้วกรุงเทพมหานคร กรมโยธาธิการ กระทรวงมหาดไทย ได้มัวไปทำอะไรอยู่ จึงปล่อยให้การบังคับใช้กฎหมายดังกล่าวไม่ได้ผล คำตอบก็คือผู้ออกกฎหมายคือกระทรวงพลังงาน แต่กลับไม่มีอำนาจบังคับใช้ ไม่มีอำนาจไปจับหรือปรับเจ้าของอาคาร หรือไปยึดใบอนุญาตประกอบวิชาชีพจากผู้ออกแบบ ในขณะที่การดัดแปลงป้ายทะเบียนรถนั้นผิดกฎหมายกระทรวงคมนาคม แต่เจ้าหน้าที่ตำรวจจราจรจากสำนักงานตำรวจแห่งชาติกลับสามารถแย่งใช้อำนาจไปทำการตรวจจับได้ตลอดเวลา ทางออกของกรมโยธาธิการก็คือต้องแก้พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร ในมาตราที่ 7 ให้เพิ่มเติมขอบเขตของกฎหมายควบคุมอาคารให้เกี่ยวข้องกับเรื่องพลังงานในอาคารด้วย ทั้งที่ ๆ ปัจจุบันกฎหมายดังกล่าวได้ครอบคลุมเรื่องสิ่งแวดล้อมไว้แล้ว (ที่ทำให้เรา ๆ ท่าน ๆ ต้องยื่นขอ EIA กัน) แต่ผมไม่ทราบว่าผู้ทรงคุณวุฒิท่านใดจึงมองไม่เห็นว่าปัญหาพลังงานกับปัญหาสิ่งแวดล้อมนั้นเป็นเรื่องเดียวกัน ถ้าท่านยังไม่รู้ ผมก็ขอเชิญให้ท่านไปหาดูภาพยนตร์เรื่อง An Inconvenient Truth กันสักคนละรอบ หากการแก้พระราชบัญญัติเป็นไปได้ยาก จะมีทางเป็นไปได้ไหมว่าให้ตีความเรื่องพลังงานเป็นเรื่องเดียวกันกับเรื่องสิ่งแวดล้อม ทั้งนี้เพราะว่าขณะนี้ทั้งโลกเขาเห็นพ้องกันว่าเรื่องพลังงานและเรื่องสิ่งแวดล้อมเป็นเรื่องเดียวกันหมดแล้ว ทำไมกรรมการ EIA จึงไม่ถามหาค่า OTTV จากอาคารไปเลย แต่กลับไปบังคับให้เขาหาที่ปลูกต้นไม้ใหญ่ตามจำนวนตันของเครื่องปรับอากาศ ซึ่งลำบากมาก ๆ และเป็นการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุ บางทีกรรมการ EIA อาจจะไม่รู้จัก OTTV เลยก็ได้ ซึ่งก็เป็นความผิดของรัฐเองที่คนของรัฐกลับไม่รู้เรื่องกฎหมายที่รัฐออกมาบังคับเอกชน
 
ประเด็นที่ 6 มีผู้รู้จำนวนหนึ่งเห็นพ้องกันว่า เมื่อถูกเจ้าหน้าที่ตำรวจเรียกให้หยุดไม่ว่าจะทำผิดกฎจราจร หรือไม่มีวินัยจราจร ให้พยายามขอร้องโดยอ้างตัวว่าเป็นข้าราชการด้วยกัน น่าจะผ่อนปรนให้กันได้ ถ้าให้ดีก็ควรจะโชว์บัตรข้าราชการในตำแหน่งอาจารย์ ซี สูง ๆ ด้วย เพราะเป็นบุคลากรผู้หลักผู้ใหญ่ในสถาบันการศึกษา น่าจะเป็นผู้ที่น่าเคารพนับถือเป็นพิเศษ (…ซึ่งไม่จริงเสมอไป…) หากท่านได้ทำผิดลงไป น่าจะเป็นเพราะสุดวิสัย ไม่ได้เจตนา หรือมีเหตุผลจำเป็นจริง ๆ ถ้ากลับมาดูในส่วนที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายควบคุมอาคาร (…สีข้างแดงอีกแล้ว…) จะพบว่าเป็นเรื่องเลวร้ายแบบปรกติที่มักจะเห็นอาคารราชการไม่ต้องเคารพกับกฎหมายควบคุมอาคารและในที่สุดก็สร้างความเดือดร้อนให้แก่ประชาชนในละแวกใกล้เคียง (…เช่นมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่ง ไม่มีการเตรียมที่จอดรถไว้อย่างเพียงพอ ทำให้นิสิตนักศึกษาต้องจอดรถเกะกะบนถนนสาธารณะ ทำให้การจราจรติดขัด…) มูลเหตุที่สำคัญที่ทำให้อาคารราชการหยิ่งผยองไม่เคารพกฎหมาย ก็เนื่องมาจากการที่หน่วยงานราชการไม่ต้องยื่นขออนุญาตก่อสร้าง เพียงทำหนังสือ “แจ้งให้ทราบ” ว่าจะปลูกสร้างอาคารบนที่ดินนี้แล้วแก่เจ้าหน้าที่ท้องถิ่น ผลก็คืออาคารราชการจำนวนมากออกแบบปลูกสร้างกันโดยไม่สนใจแม้แต่จะลองคำนวณค่า OTTV ดูเพื่อที่จะรู้ว่าผ่านเกณฑ์หรือไม่ผ่าน หากหน่วยงานของรัฐเป็นอย่างนี้เสียเอง แล้วจะมาบังคับควบคุมเอกชนให้ประพฤติปฏิบัติตามกฎหมายได้อย่างไร การที่หน่วยงานรัฐไม่ต้องขออนุญาตปลูกสร้างอาคาร มิใช่หมายความว่าหน่วยงานนั้นจะสามารถปลูกสร้างอาคารได้อย่างผิดกฎหมาย ขอให้ลองพิจารณาอาคารผู้โดยสารท่าอากาศยานสุวรรณภูมิดูอีกที ผู้รับผิดชอบยังไม่อาจแยกแยะเรื่องความแตกต่างระหว่างการไม่ทำตามกฎหมาย และการไม่ต้องขออนุญาตปลูกสร้างได้เลย ทำให้เกิดเป็นข้อครหาไม่สิ้นสุดเกี่ยวกับความปลอดภัยในการใช้อาคาร ยังไม่ต้องพูดถึงว่าค่า OTTV ของอาคารนั้นว่าเป็นเท่าไหร่ด้วยซ้ำ ที่เลวร้ายขึ้นไปอีกก็คือว่าปัจจุบันราชการดูเหมือนว่าจะรู้ตัวว่าชอบทำผิดกฎหมายมาตลอด จึงมีความพยายามที่จะปรับปรุงแก้ไขกฎหมายการอนุรักษ์พลังงานฉบับนี้ไม่ให้ครอบคลุมอาคารราชการทั้งหมดอีกด้วย อ้าว…หากเป็นเช่นนี้แล้วก็อย่ามารณรงค์ให้ประชาชนช่วยกันประหยัดพลังงานเพื่อชาติกันอีกต่อไปเลย…เฮ้อ !!!  ล่าสุดทางกฤษฎีกาตีความมาว่าจะต้องเขียนให้ควบคุมอาคารของรัฐด้วย มิฉะนั้นจะถือว่าเป็นการเลือกปฏิบัติ !!!

ต่อตอนต่อไป ….

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. อรรจน์ เศรษฐบุตร
Asst. Prof. Atch Sreshthaputra, Ph.D.
Faculty of Architecture, Chulalongkorn University
Chairman of Green Building Program,
The Association of Siamese Architects under Royal Patronage

จากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นนี้ ทำให้ผมได้ฉุกคิดถึงการออกกฎหมายและการบังคับใช้กฎหมายที่ก้ำกึ่งกำกวม หรือไม่น่าเป็นที่เข้าใจในหมู่ผู้ปฏิบัติวิชาชีพอีกมากมาย หนึ่งในนั้นคือกฎหมายการอนุรักษ์พลังงานในอาคาร ซึ่งออกตามพระราชบัญญัติการส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน พ.ศ. 2535 และออกเป็นพระราช กฤษฏีกาอาคารควบคุมในปี พ.ศ. 2538 รวมกับกฎกระทรวงอีก 3 ฉบับในปีเดียวกัน เนื้อหาหลัก ๆ ที่เกี่ยวข้องกับวิชาชีพสถาปนิกคือการกำหนดค่าการถ่ายเทความร้อนรวมผ่านเปลือกอาคาร หรือ OTTV (Overall Thermal Transfer Value) และ RTTV (Roof Thermal Transfer Value) ซึ่งกำหนดวิธีการคำนวณค่าดังกล่าวอย่างชัดเจน โดยให้อาคารใหม่มีค่า OTTV ไม่เกิน 45 วัตต์ต่อตารางเมตร และอาคารเก่ามีค่า OTTV ไม่เกิน 55 วัตต์ต่อตารางเมตร ค่า RTTV ทั้งอาคารเก่าและใหม่ไม่เกิน 25 วัตต์ต่อตารางเมตร ซึ่งอาคารที่จะอยู่ในข่ายควบคุมก็คืออาคารที่มีขนาดใหญ่พอสมควร โดยจะมีรายละเอียดเกี่ยวกับอาคารควบคุมดังนี้

 •“อาคารที่มิใช่พระราชวัง สถานทูต องค์การระหว่างประเทศ โบราณสถาน วัดวาอาราม อาคารทางศาสนา” (…หมายความว่าอาคารราชการทั้งหลายทั้งปวงก็ต้องอยู่ภายใต้กฎหมายนี้ด้วย !!!)

 •“อาคารหลังเดียวหรือหลายหลังภายใต้เลขที่บ้านเดียวกัน ที่ติดตั้งมิเตอร์ไฟฟ้าขนาด 1,000 kW ขึ้นไป หรือมีหม้อแปลงไฟฟ้า (Transformer) ตัวเดียวหรือหลายตัวรวมกัน ขนาด 1,175 kVA” (…หมายความว่าคอนโด 40 ชั้นที่แต่ละยูนิตมีเลขที่บ้านของตัวเอง และมีมิเตอร์ตัวน้อยของตัวเอง ไม่ต้องออกแบบให้ประหยัดพลังงานตามกฎหมาย OTTV/RTTV !!!)

•“อาคารมีการใช้พลังงานสิ้นเปลืองทั้งหมดมากกว่า 20 ล้าน MJ (5.5 ล้าน kWh) ในหนึ่งปี (1 ม.ค.- 31 ธ.ค.)” (…ซึ่งหมายความว่าไม่ว่าจะออกแบบเปลือกอาคารให้ผ่าน OTTV/RTTV หรือไม่ก็ตาม แต่หากมีการใช้พลังงานเกินเกณฑ์ดังกล่าว เมื่อเปิดใช้งานจริงก็จะตกเป็นอาคารควบคุมซึ่งต้องทำการตรวจสอบการใช้พลังงาน และทำการปรับปรุงอาคารให้ประหยัดพลังงานภายหลังกันอีก !!!! นอกจากนี้ หากอาคารเป็นอาคารใหญ่มากมาก แต่ใหญ่อย่างมีประสิทธิภาพ มิใช่พวกเล็กแต่ด้อยประสิทธิภาพ จะใช้พลังงานอย่างประหยัดและรู้คุณค่าเพียงใด ก็ไม่อาจลดลงต่ำกว่า 5.5 ล้าน kWh ต่อปีได้เลย อาคารเหล่านั้นก็ไม่ควรที่จะต้องโดนบังคับให้ปรับปรุงอะไรอีกแล้วมิใช่หรือ ? ทำไมกฎหมายจึงไม่กำหนดที่ปริมาณการใช้พลังงานต่อตารางเมตร ???)

ประเด็นแรกที่จะขอเขียนถึงก็คือถ้าหากการดัดแปลงป้ายทะเบียนรถถือเป็นการละเมิดวินัยการจราจรรุนแรง (มากกว่าการปิดถนนแข่งรถ) การออกแบบอาคารโดยมีค่า OTTV/RTTV เกินเกณฑ์ก็คือการกระทำผิดกฎหมายรุนแรงเช่นกัน (…เพราะทำให้เกิดภาวะโลกร้อน…) ดังนั้นจะต้องให้เจ้าของรถ หรือเจ้าของอาคารทำการปรับปรุงให้ถูกต้อง แต่สิ่งที่พบเห็นอยู่ก็คือยังมีผู้ใช้รถจำนวนมากยังคงใช้ป้ายทะเบียนยาว (…หรือแม้แต่ใส่กรอบป้ายทะเบียน…) โดยไม่รู้ว่าผิดกฎหมาย หรือรู้ว่าผิดแต่ยังทำเพราะเห็นว่าใคร ๆ ก็ทำ หรือไม่สนใจว่าผิดเพราะเจ้าหน้าที่รัฐไม่มีบทลงโทษ ไม่ได้เข้มงวดให้เจ้าของรถ หรือเจ้าของอาคารทำการปรับเปลี่ยนให้ถูกต้อง จากผลการสำรวจอาคารโดยกรมพัฒนาพลังงานทดแทน และอนุรักษ์พลังงาน กระทรวงพลังงาน ซึ่งพบว่าอาคารส่วนใหญ่ยังมีค่า OTTV เกินเกณฑ์ที่ 45 วัตต์ต่อตรม. อยู่อีกเป็นจำนวนมาก
ต่อตอนต่อไป ….

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. อรรจน์ เศรษฐบุตร
Asst. Prof. Atch Sreshthaputra, Ph.D.
Faculty of Architecture, Chulalongkorn University
Chairman of Green Building Program,
The Association of Siamese Architects under Royal Patronage